Bu iş çabucak yapılır.

Bazı hatalar bir karardan değil, tekrar eden bir cümleden anlaşılır. Bu hikâye böyle bir cümle hakkında. Bilinçli olarak genel tutuldu: müşteri yok, proje yok, tarih yok. Geriye kalan, uyarı işareti ve arkasındaki derstir.

Durum

Bir iş birliğinde, neyin inşa edileceği anlaşılmadan önce sürekli inşa etmeye başlanmak isteniyordu. Gereksinimlere dair her soru, yapıya dair her düşünce aynı cümleyle bir kenara itiliyordu: “Bu iş çabucak yapılır.” Analiz gecikme, mimari dolambaçlı yol olarak görülüyordu. İstek açıktı: hemen başlamak, görünür şekilde teslim etmek, düşünmeyi atlamak.

Başlangıç varsayımları

Bu cümleyi önce sıradan bir sabırsızlık sandık; üzerine konuşulabilecek bir tercih. Varsayımımız, inşa etmeye başlandığında önceden düşünmenin değerinin kendiliğinden ortaya çıkacağıydı: Analizi arka planda sessizce yapar, mimariyi görünmeden taşır, yüzeyde ise hız isteğini karşılardık. Sabırsızlığın sonuçlarla yatıştırılabileceğini düşünüyorduk.

Sorun

Cümle hızı kastetmiyordu. Bir inancı dile getiriyordu: analiz ve mimarinin hiçbir değeri olmadığı, asıl işin görünür biçimde kod yazmak olduğu ve ondan önceki her şeyin ek yük sayıldığı inancını. Bu inanç altında, sorunu anlamaya ayrılan her saat kayıp, her mimari soru fren gibi görünüyordu. İş birliği öyle kurulmuştu ki işin en değerli kısmı, en az hoş karşılanan kısmıydı. Yeniden çalışma, yanlış anlamalar, sürekli kayan hedef: Bunların her biri atlanan analizin öngörülebilir bedeli olarak değil, yeterince hızlı olamamamızın kusuru olarak okunuyordu.

Neden

Neden ne sabırsızlıktı ne de tek bir karar. Yazılımın değerinin nereden geldiğine dair tasavvurların birbirinden ayrışmasıydı. “Bu iş çabucak yapılır” demek, zor kısmın kodu yazmak olduğunu varsayar. Gerçekte zor kısım, neyin inşa edileceğine ve parçaların nasıl bir araya gelmesi gerektiğine karar vermektir. Bu iki tasavvur karşılaştığında hiçbir hız yetmez; çünkü atlanan şey, tam da sonradan yavaşlığa yüklenen sorunları önleyen şeydir. Biz bir dünya görüşü farkını bir zevk farkı gibi ele almıştık.

Karar

Karar, bu tür projeler için daha iyi bir süreç değil, bu projelerden vazgeçmekti. Cümleyi gerçekte ne olduğu şekilde duymayı öğrendik: Yazılımı dayanıklı kılan mühendislik kısmının istenmediğine dair güvenilir ve erken bir sinyal. Batunet bu şekilde başlayan projeleri bugün bilinçli olarak reddediyor; gururdan değil, iyi işin temelinin istenmediği yerde iyi iş yapılamayacağı için. “Çabucak yapılır” sözü en başta, belirsizliğin en geniş olduğu noktada, henüz hiçbir şey anlaşılmamışken verilir. Bu sözü vermek, tahmin yürütmeyi taahhüt etmek olurdu.

Ödünleşimler

Bir projeyi reddetmenin bir bedeli vardır. Belki iyi gidecek olan işleri geri çeviriyor, elle tutulur bir gelirden vazgeçiyoruz. Sinyalin kusursuz olmadığını da kabul ediyoruz; bu cümleyi söyleyenlerin bir kısmı süreç içinde ikna olabilirdi. Yine de reddediyoruz, çünkü asimetri açık: Nadiren yapılan yanlış bir reddin bedeli kaybedilmiş bir projedir; yanlış bir kabulün bedeli ise kimsenin onaylamadığı bir temel üzerinde aylarca süren çalışma ve sonunda iki taraf için de hayal kırıklığıdır. Cümle tekrar eden bir tutum değil de tek seferlik, laf arasında söylenmiş bir söz olduğunda farklı karar veriyoruz. Sabırsızlık insanidir; dünya görüşü ise örüntüde kendini gösterir.

Ne öğrendik

Bir projeyle ilgili en önemli bilgilerin bir kısmı, projenin nasıl başladığında saklıdır. Tek bir cümle, yazılımın ne olduğuna dair koca bir modeli taşıyabilir. Ders, bir kural olarak “her zaman analiz yap” değildir; kurallar düşünmenin yerini tutmaz. Ders şudur: İnşa etmeden önce anlamaya istekli olmak atlanabilecek bir aşama değil, sonrasındaki her şeyin ön koşuludur. Bunu atlamak isteyen kişi hız istemiyor; kalıcı olandan farklı türde bir iş istiyor. Analiz olmadan tahmin yapmak hızlı değildir; erken tahmin yürütüp geç ödemektir.

Bu deneyim Batunet'i nasıl değiştirdi

Bu cümle şirket içinde ortak bir dağarcığın parçası oldu. Onu duyduğumuzda (bir potansiyel müşteriden, ilk bir görüşmede) adını koyuyor ve geçiştirmek yerine bir sinyal olarak ciddiye alıyoruz. Neye “evet” dediğimizi değiştirdi. Taşıması gereken ama taşıyamayacağını bildiğimiz temeller üzerinde daha fazla proje yapmaktansa, daha az projeyi doğru yapmayı tercih ediyoruz. Erken “hayır” demek bugün işi nasıl koruduğumuzun bir parçası.

İleri okuma

• Rehber: On yıl sonra hâlâ çalışan yazılım: İlk kod satırından önceki kararların yazılımın ömrünü neden belirlediği.
• Karar: Başlangıç noktası olarak modüler monolit: Yapı atlanmaz, bilinçli olarak seçilir.
• Uygulama kılavuzu: Herkese açık bir API tasarlamak: İnşa etmeden önce tasarlamak.
• Bakış açısı: Erken soyutlama neden karmaşıklık yaratır: İnşa etmeden önce anlamak, henüz ihtiyaç duyulmayan bir yapıyı kurmak anlamına gelmez.
• Sözlük: Cone of Uncertainty: “Çabucak yapılır” sözünün başlangıçta efor hakkında neden hiçbir şey söylemediği.

Bir projedeki en pahalı cümle nadiren yüksek sesle söylenendir. Zararsız sanılıp bu yüzden kulak ardı edilendir.